Człowiek człowiekowi wilkiem. A kobieta kobiecie?

O siostrzeństwie, które leczy

Kim dziś jesteśmy dla siebie nawzajem? Zbyt często – zajęte rywalizacją, porównywaniem, udowadnianiem – zapominamy, że nie zawsze tak było.

U zarania dziejów kobiety raczej ze sobą współpracowały, niż walczyły na śmierć i życie. Oczywiście, życie naszych przodkiń nie było usłane różami. Trudy życia dzieliły jednak wraz z innymi kobietami. Najstarsze teksty kultury, zwyczaje, tradycje pokazują wyraźnie, że kobiety od zawsze otaczały się wsparciem i pomagały sobie w obowiązkach. Towarzyszyły sobie w chwilach radości i smutku, przy pracy i podczas odpoczynku.

Wspólna praca – zimą przy darciu pierza czy przędzeniu, latem podczas sianokosów czy zbierania ziół – przeplatała się z opowieściami, śpiewami, czasem wróżbami. Tak budowały się więzi, poczucie przynależności i forma „kręgu kobiet”.

W wielu kulturach to kobiety tworzyły przestrzeń oczyszczenia i symbolicznego „początku” – towarzyszyły sobie przy porodzie, po śmierci bliskiej osoby. To właśnie zielarki i szeptuchy stawały się kobiecymi liderkami duchowości i zdrowia. Często łączyły wiedzę przyrodniczą z rytuałami (np. okadzanie, szeptanie modlitw, zioła) oraz opowieściami, które dawały ukojenie, wskazywały drogę lub tłumaczyły świat.

W „Chłopach” Władysława Reymonta darcie pierza staje się kobiecym misterium – wieczornym zgromadzeniem, gdzie praca miesza się z plotką, pieśnią i zaklęciem. Mężczyzn tu nie ma – ich miejsce zostaje poza drzwiami. To czas dla kobiet. Czas, który nie tylko wypełnia zimowe wieczory, ale też przędzie więzi. Tego samego doświadczają kobiety z „Nad Niemnem” Elizy Orzeszkowej, gdzie wspólna praca przy sianokosach jest czymś więcej niż obowiązkiem – to rytuał przynależności, melodii i wspólnego oddechu.
Dawne kobiece rytuały – choć zwyczajne – niosły coś głębszego. Były przestrzenią przejścia, regeneracji, obecności. Były rytmem ciała, opowieści i pamięci.

W domach naszych babek i prababek nie było słowa „siostrzeństwo”.
Było raczej: pójść do sąsiadki, pomóc przy porodzie, przynieść rosół, pożyczyć słoiki.
W kobiecym kręgu, gdzie darcie pierza splatało się z opowieściami, a szeptanki przy studni były jedyną psychoterapią, jaką znały wiejskie kobiety – rodziła się forma troski, której dziś tak bardzo nam brakuje.
To był czas, gdy kobiety były razem z konieczności – ale i z wyboru. Bez wielkich deklaracji, za to z codzienną obecnością.

Nie mówiło się: kocham cię, jestem z tobą.

Mówiło się: chodź, pomogę.

Moja teściowa zawsze wspomina, że gdy po ślubie przeprowadziła się do wsi męża, oprócz nowej rodziny, to właśnie członkinie Koła Gospodyń Wiejskich przyjęły ją do swego grona i pozwoliły poczuć się u siebie.
To było siostrzeństwo w wersji wiejskiej – praktyczne, czułe, ukryte w geście. Kobiety wspierały się, choć nie miały języka, by nazwać to, co je łączyło.

Świadectwem kobiecego wsparcia jest także historia mitologicznej Demeter. Grecka bogini po stracie córki nie usiadła, by rozpaczać. Kiedy jej córka Kora zniknęła w podziemiach, bogini ruszyła w drogę. Przeszła przez świat – zniszczony i pusty – by ją odnaleźć. W jej wędrówce była każda matka, każda siostra, każda kobieta, która kiedyś kogoś szukała. W tej poszukiwaniach była każda z nas.

Ten mit, zapisany tysiące lat temu, to nie tylko opowieść o porach roku. To pierwszy zapis kobiecego siostrzeństwa. Bo Demeter nie była sama. Inne boginie i kobiety na miarę swych możliwości starały się pomóc. Nimfa Kiane próbowała zatrzymać Hadesa – porywacza. Hekate podpowiedziała, by Demeter poszukała wskazówek u Heliosa. W Eleusis królowa Metanira wraz z córkami ugościły zrozpaczoną i ciepiącą kobietę, to na dworze w otoczeniu życzliwych niewiast bogini po raz pierwszy od utraty córki zjadła posiłek, a nawet się uśmiechnęła dzięki żartom służki Iambe. Wsparcie tych wszystkich kobiet pomogło przetrwać Demeter najtrudniejszy czas rozłąki z ukochaną córką. Ich obecność mówi więcej niż słowa.

Może więc warto zaufać wielowiekowemu doświadczeniu kobiet?

A jeśli ktoś potrzebuje głosu rozumu równie mocno, jak głosu serca – warto spojrzeć na badania choćby amerykańskiej psycholog – Shelley E. Taylor, badaczki kobiecej tożsamości i relacji międzyludzkich – Ruthellen Josselson czy badaczki rozwoju moralnego kobiet – profesor Carol Gilligan. Ich badania pokazują to, co kobiety wiedziały od zawsze: że relacje ratują.

Okazuje się, że dla kobiet naturalną reakcją na stres nie jest walka ani ucieczka, ale zwrócenie się ku wspólnocie – troska i poszukiwanie wsparcia. Głos kobiet dojrzewa nie w izolacji, lecz w dialogu z innymi kobietami – to głos relacji, a nie reguł.  Badania pokazują, że relacje z innymi kobietami są kluczowe dla dobrostanu emocjonalnego kobiet – zwłaszcza w dorosłości i w momentach zmiany (rozwód, strata, macierzyństwo, menopauza). Kobiety, które utrzymują trwałe, głębokie więzi z innymi kobietami, lepiej radzą sobie z lękiem, samotnością, kryzysami tożsamości. Dodatkowo dzielenie się opowieścią o sobie w bezpiecznym kobiecym gronie działa terapeutycznie – wzmacnia poczucie tożsamości i przynależności.

Prace uznanych autorytetów potwierdzają więc znaczenie relacji, które znamy z literatury i tradycji. Wyjaśniają mechanizmy, które kierowały naszymi przodkiniami. Kobieca mądrość prowadziła je bowiem ku sobie, mimo iż nie znały ustaleń naukowych socjologów, psychologów czy antropologów.

Czym więc jest siostrzeństwo? To nie tylko modne hasło. To gest, który wyprzedza język. W świecie, który przez wieki uczył nas konkurowania – o uwagę, o miejsce, o prawo głosu – siostrzeństwo jest cichym aktem odwagi. Odmową samotności.

Dziś takich kobiecych przestrzeni jest mniej – ale wciąż istnieją. Czasem przychodzą pod postacią kręgów kobiet, warsztatów, rozmów przy kawie, listów, które piszemy w sobotnie poranki. Albo postów, które ktoś przeczyta i pomyśli: „To o mnie”.

Może więc czas zasiąść razem. Upiec coś. Przynieść słoik zupy. Napisać wiadomość bez powodu.

A może – po prostu być.

Jeśli masz ochotę – napisz, co dla Ciebie znaczy siostrzeństwo. Może razem zszyjemy kawałek tego świata?

Czasem wystarczy jedno słowo, by znów poczuć się częścią kręgu.

Z serdecznością
Joanna

🕊️ Ważne słowo na koniec:
Ta przestrzeń powstała z potrzeby harmonii i wzajemnego szacunku. Komentarze są moderowane – nie publikuję treści, które ranią, dzielą, obrażają lub sieją niezgodę. Dziękuję, że pomagasz mi współtworzyć to miejsce z łagodnością. 💛